بررسی آت‌اکولوژیکی، فنولوژی و فیتوشیمیایی گیاه دارویی Ziziphora clinopodioides Lam. به همراه اتنوفارماکولوژی و طیف فلورستیک گیاهان دارویی منطقه بوانلو (استان خراسان شمالی)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس آزمایشگاه-دانشگاه گلستان

2 دانشیار گروه زیست‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد گرگان

چکیده

این تحقیق به منظور بررسی مورفولوژی، مهمترین نیازهای اکولوژی، فنولوژی و  فیتوشیمیایی گیاه دارویی کاکوتی کوهی (Ziziphora clinopodioides Lam.)، تهیه لیست فلورستیک و اتنوفارماکولوژی گونه­های دارویی در یکی ازرویشگاه­های طبیعی در استان خراسان شمالی(بوانلو با ارتفاع 1728 متر) به‌صورت طرح کاملاً تصادفی انجام شد. ضمن عملیات صحرایی مهمترین شاخص‌های اکولوژیکی، فنولوژیکی و اطلاعات سنتی در مورد مصارف دارویی گیاه کاکوتی و سایر گونه­های همراه دارویی در طب سنتی منطقه اخذ و ثبت گردید. سرشاخه های گل‌دار گیاه در تیر ماه 1392 جمع­آوری و خشک شد و عصاره هیدروالکلی آن به روش حیساندن بدست آمد. مقدار فنل کل با روش فولین- سیکالتو و فلاونوئید کل با روش رنگ سنجی کلرید آلومینیوم در 3 تکرار اندازه­گیری شد. نتایج نشان داد رشد رویشی گیاه کاکوتی کوهی از فروردین ماه آغاز و در اواخر خرداد تا اوایل مهرماه نیز در مرحله گلدهی به سر می­برد و در نیمه دوم مهر ماه به بذر می­نشیند. تعداد 30 گونه گیاهی دارویی متعلق به 29 جنس و17 تیره شناسایی گردید که به‌ترتیب تیره آفتابگردان با 6 گونه (20 درصد) و نعناع با 4 گونه (13درصد) از بیشترین غنای گونه­ای برخوردار بودند. فرم­های زیستی تروفیت­ (43 درصد) و ژئوفیت­ (27 درصد) بیشترین شکل­های رویشی و عرصه­های مدیترانه­ای (40 درصد) و ایرانو- تورانی (36 درصد) بیشترین پراکنش جغرافیایی را داشتند. همچنین مشخص شد گیاهان دارویی این رویشگاه به همراه گیاه کاکوتی در طب سنتی منطقه به عنوان ضدعفونی کننده، تب­بر، محرک معده و در درمان سرماخوردگی و ناراحتی­های دستگاه گوارش استفاده می­شوند. مقدار فلاونوئید کل گیاه کاکوتی 19/0 ±21.2 میلی­گرم در گرم معادل کوئرستین و فنل­های کل 06/0 ± 91 میلی­گرم بر گرم معادل اسید گالیک بدست آمد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


  1. Alp, S., Ercisli, S., Dogan, H., Temim, E., Leto, A., Zia-Ul-Haq, M., Hadziabulic, A. and Aladag, H. 2016. Chemical composition and antioxidant activity Ziziphora clinopodioides ecotypes from Turkey. Romanian Biotechnological Letters, 21(2): 11298-11303.
  2. Aprotosoaie, A.C., Rӑilemeanu, E., Trifan, A. and Cioancӑ, O. 2013. The polyphenolic content of common Lamiaceae species available as herbal tea products in Romanian pharmacies. Revista Medico-Chirurgicala a Societatii de Medici si Naturalisti din Iasi, 117(1): 233-237.
  3. Bakhshi Khaniki, G., Sefidkon, F. and Dehghan, Z. 2010. The effects of some ecological factors on essential oil yield and composition of Ziziphora clinopodioides Lam. Journal of Herbal Drugs, 1(1): 9-11. (In Persian).
  4. Beikmohammadi, M. 2011. The evaluation of medicinal properties of Ziziphora clinopodioides. World Applied Sciences Journal, 12(9): 1635-1638.
  5. Chang, C.C., Yang, M.H., Wen, H.M. and Chern, J.Ch. 2002. Estimation of total flavonoid content in propolis by two complementary colorimetric methods. Journal of Food and Drug Analaysis, 10(3): 178-182.
  6. Chevallier, A. 1996. The encyclopedia of medicinal plants: a practical reference guide to over 550 key herbs and their medicinal uses. Darling Kindersley, London, New York, Sydney, Moscow, 336.
  7. Davis, P.H. 1965-1988. Flora of Turkey. Vols. 1-10. University of Edinburgh Press, Edinburgh.
  8. Eisenman, S.W., Zaurov, D.F. and Struwe, L. 2012. Medicinal plant of central Asia: Uzbekistan and Kyrgyzstan. Springer New York Heidelberg Dordrecht London, 351p.
  9. Gulcin, I., Topal, F., Sarkaya, S.B.O., Buesal, E., Bilsel, G. and Goren, A.C. 2011. Polyphenol contents and antioxidant properties of medlar (Mespilus germanica L.). Records of Natural Products, 5(3): 158-175.
  10. Gulluce, M., Orhan, F., Adiguzel, A., Bal, T., Guvenalp, Z. and Dermirezer, LO. 2013. Determination of antimutagenic properties of apigenin-7-O-rutinoside, a flavonoid isolated from Mentha longifolia (L.) Huds. ssp. Longifolia with yeast DEL assay. Toxicology and Industrial Health, 29: 534-40.
  11. Gursoy, N., Sihoglu-tepe, A. and Tepe, B. 2009. Determination of in-vitro antioxidative and antimicrobial properties and total phenolic contents of Ziziphora clinopodioides, Cyclotrichium niveum and Mentha longifolia subsp. typhoides var. typhoides. Journal of Medicinal Food, 12: 684-689.
  12. Hashemi, S.M., Eghdami, A. and Sadeghi, F. 2011. Antioxidant activity and high performance liquid chromatography analyzation of methanolic and aqueous extract of Stachys inflata. The Journal of Organic Chemistry, 2(1): 36-43.
  13. Komarov, V.L. (ed.) 1934-1954. Flora of USSR. Vol. 1-21. Izdatel’stvo Akademi Nauk SSSR Leningrad (English translation from Russian, Jerusalem, 1968-1977).
  14. Mazandarani M., Zarghami Moghaddam, P., Baiat, H., Zolfaghari, M., Ghaemi, E., and Hemati, H. 2011. Antioxidant activity, phenol, flavonoid and anthocyanin contents in various extracts of Onosma dichroanthum Boiss. in north of Iran. Iranian Journal of Plant Physiology, 1(3): 169-176.
  15. Meda, A., Lamien, C.E., Romito, M., Millogo, J. and Nacoulma, O.G. 2005. Determination of the total phenolic, flavonoid and proline contents in Burkina Fasan honey, as well as their radical scavenging activity. Food Chemistry, 91: 571-577.
  16. Mirzaei-Aghsaghali, A., Syadati, S.A. and Fathi, H. 2012. Some of thyme (Thymus vulgaris) properties in ruminant's nutrition. Annals of Biological Research, 3(2): 1191-1195.
  17. Olajire, A.A. and Azeez, L. 2011. Total antioxidant activity, phenolic, flavonoid and ascorbic acid contents of Nigerian vegetables. African Journal of Food Science and Technology, 2(2): 22-29.
  18. Pourmorad, F., Hosseini Mehr, S.J. and Shahabimajd, N. 2006. Antioxidant activity, phenol and flavonoid contents of some selected Iranian medicinal plants. African Journal of Biotechnology, 5(11): 1142-1145.
  19. Raunkiaer, C. 1934. The life forms of plants and statistical plant geography. Clarendon Press, Oxford.
  20. Rechinger, K.H. (ed.) 1963-2010. Flora Iranica, No. 1-178. Graz: Akademische Druck-und Verlasanstalt (1-174), Wien: Naturhistorisches Museum (175-178).
  21. Salehi, P., Sonboli, A., Eftekhar, F., Nejad Ebrahimi, S. and Yousefzadi, M. 2005. Essential oil composition, antibacterial and antioxidant activity of the oil and various extracts of Ziziphora clinopodioides subsp. Regida (Boiss) Rech. F. from Iran. Biological and Pharmaceutical Bulletin, 28(10): 1892-6.
  22. Senejoux, F., Demougeot, C., Kerram, P., Aisa, H.A., Berthelot, A., Bevalot, F. and Girard-Thernier, C. 2012. Biossay-guided isolation of vasorelaxant compounds from Ziziphora clinopodioides Lam. (Lamiaceae). Fitoterapia, 83(2): 377-382.
  23. Sherafati Chaleshtori, R., Rafieian Kopaei, M., Rokni, N., Mortezaei, S. and Sherafati Chaleshtori, A. 2013. Antioxidant activity of Zataria multiflora hydroalcoholic extract and its antibacterial effect on Staphylococcus aureus. Journal of Mazandaran Medical Sciences University, 22(1): 88-94. (In Persian).
  24. Shi, Y., Bi, K., Xu, T.H. and Tian, S.G. 2009. The stability of the essential oil from Uygur medicine Ziziphora clinopodioides Lam. Chinese Journal of Ethnomedicine and Ethnopharmacy, 5: 1-3.
  25. Šmejkal, K., Malaník, M., Zhaparkulova, K., Sakipova, Z., Ibragimova, L., Ibadullaeva, G. and Žemlička, M. 2016. Kazakh Ziziphora species as sources of bioactive substances. Molecules, 21: 1-54.
  26. Sonboli, A., Salehi, P. and Nejad Ebrahimi, S. 2005. Essential oil composition and antibacterial activity of the leaves of Stachys schtschegleevii from Iran. Chemistry of Natural Compound, 41: 171-174.
  27. Takhtajan, A. 1986. Floristic region of the world. University of California Press, Berkeley, Los Angeles, London.
  28. Talebi, S.M., Rezakhanlou, A. and Salahi Isfahani, G. 2012. Trichomes Plasticity in Ziziphora tenuior L. (Labiatae) in Iran: An ecological review. Annals of Biological Research, 3(1): 668-672.
  29. Tian, S.,  Yu, Q.,  Wang, D. and  Upur, H. 2012. Development of a rapid resolution liquid chromatography-diode array detector method for the determination of three compounds in Ziziphora clinopodioides Lam from different origins of Xinjiang. Pharmacognosy Magazine, 8 (32): 280-284.
  30. Townsend, C.C., Guest, E., and Al-Ravi, A. 1966-1980. Flora of Iraq. Vol. 1-9. Ministry of Agriculture of the Republic of Iraq, Baqdad.
  31. Zarezadeh, A., Rezaei, M.B., Mirhosseini, A. and Shamszadeh, M. 2007. Ecological investigation of some aromatic plants from lamiaceae family in Yazd province.  Iranian Journal of Medicinal and Aromatic Plants, 23(3): 432-442. (In Persian).
  32. Zargari, A. 1990. Medicinal Plants. Tehran University Press, Tehran, Iran, 976p. (In Persian).
  33. Zohary, M. 1973. Geobotanical foundations of the Middle East. 2 vols. Fischer Verlag, Stuttgart, Amsterdam.
  34. http://www.ipni.org/