بررسی وراثت‌پذیری و تنوع ژنتیکی جمعیت‎های مختلف گیاه دارویی Oliveria decumbens Vent ایران با استفاده از خصوصیات مورفوفیزیولوزیکی و میزان اسانس

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، گروه باغبانی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران، تهران، ایران.

2 دانشیار پژوهش، گروه کشت و توسعه مرکز تحقیقات گیاهان دارویی، پژوهشکده گیاهان دارویی جهاد دانشگاهی، کرج، ایران.

3 دانشیار ، گروه کشت و توسعه مرکز تحقیقات گیاهان دارویی، پژوهشکده گیاهان دارویی جهاد دانشگاهی، کرج، ایران.

4 استادیار، گروه علوم باغبانی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران، تهران، ایران.

5 دانشیار، گروه فارماکوگنوزی و داروسازی مرکز تحقیقات گیاهان دارویی، پژوهشکده گیاهان دارویی جهاد دانشگاهی، کرج، ایران.

چکیده

لعل کوهستان (Oliveria decumbens Vent.) یکی از گیاهان با ارزش دارویی در مناطق غربی ایران است که برداشت بی‎رویه آن از رویشگاه‎های طبیعی سبب افزایش خطر انقراض این گونه منحصر به فرد شده است. از این رو به‌منظور بررسی تنوع 25 جمعیت لعل کوهستان، آزمایشی با استفاده از 18 صفت مورفوفیزیولوژیکی و درصد اسانس در قالب طرح بلوک کامل تصادفی با سه تکرار در مزرعه تحقیقاتی شرکت شهید بهشتی دزفول اجرا شد. نمونه‎ها در اواسط خرداد ماه 1395 در زمان گلدهی کامل از سطح مزرعه جمع‎آوری شد. سپس صفات مورفوفیزیولوژیکی آنها اندازه‌گیری و استخراج اسانس به روش تقطیر با آب و با استفاده از دستگاه کلونجر انجام شد. نتایج تجزیه واریانس نشان داد بین جمعیت‎ها از نظر این صفات، تنوع وجود دارد. با محاسبه‎ واریانس ژنتیکی و محیطی مشخص شد تغییرات اغلب صفات بجز طول، عرض و نسبت عرض به طول برگ، قطر چترک، نسبت وزن خشک به تر و نسبت کلروفیل a به b، تحت تاثیر عوامل ژنتیکی بود. سپس توارث‎پذیری عمومی صفات عملکردی لعل کوهستان اندازه‌گیری شد و درصد اسانس، تعداد چترک در بوته و وزن خشک یکصد چترک به‌ترتیب مقادیر 91/0، 50/0 و 77/0 را به خود اختصاص دادند. نتایج همبستگی صفات و رگرسیون گام به گام نشان داد بافت گل و میوه در لعل کوهستان، بیشترین تاثیر مستقیم را در افزایش درصد اسانس و وزن خشک یک صد چترک داشت. براساس نتایج تجزیه عاملی، سه فاکتور اصلی که در مجموع 6/78 درصد از کل تنوع بین صفات را توجیه کردند عبارتند از عامل بیوماس گیاه بعنوان عامل اول و درصد اسانس و وزن گل به‌ترتیب عامل دوم و سوم در نظر گرفته شدند. نتایج تجزیه کلاستر نشان داد که جمعیت‎ها در 5 گروه قرار گرفتند. گروه سوم و پنجم به‌ترتیب با بیشترین میانگین درصد اسانس و حداکثر وزن خشک یکصد چترک در بوته، پتانسیل کشت و کار و تبدیل به رقم را دارا می‌باشند. همچنین جمعیت‎های موجود در کلاسترهای 1 و 4 به‌دیل وجود بیشترین فاصله ژنتیکی از یکدیگر می‎توانند جهت تلاقی و تولید بذور سینتتیک مورد استفاده قرار گیرند.

کلیدواژه‌ها


1.Adeli, N., Alizadeh, M.A., Mohammadi, M.A.A. and Jafari, A.A. 2015. Evaluation of morphological, physiological traits and essential oil yield in some Chamomile populations of Anthemis haussknechtii species.  Agronomy Journal (Pajouhesh & Sazandegi), 28(106): 185-192.

2.Amin, G., Salehi Sourmaghi, M.H., Zahedi, M., Khanavi, M. and Samadi, N. 2005. Essential oil composition and antimicrobial activity of Oliveria decumbens.  Fitoterapia, 76(7–8): 704-707.

3.Amiri, A., Lari Yazdi, A., Dosti, D. and Samsamnia, S. 2011. Essential oil composition and anatomical study of Oliveria decumbens Vent.  Iranian Journal of Medicinal and Aromatic Plants, 26(4): 513-520.

4.Anonymous, 2013. Meteorological yearbook, Iran Meteorological Organization,  Tehran, 438 p.

Bina, F., Zamani, Z. and Nazeri, V. 2012. Morph-based Genetic variation in Christ's thorn (Ziziphus spina-christi(L.) Wild.).  Iranian Journal of Rangelands and Forests Plant Breeding and Genetic Research, 19(2): 274-288.

5.Chandrawati, D., Singh, N., Kumar, R., Kumar, S., Ranade, S. and Kumar Yadav, H. 2017. Agro-morphological traits and microsatellite markers based genetic diversity in indian genotypes of Linseed (Linum usitatissimum L.). Journal of Agricultural Science and Technology, 19(3): 707-718.

6.Darvishzadeh, R., Mousavi Andazghi, M. J., Fayyaz Moghaddam, A., Abbassi Holasou, H. and Alavi, S.R. 2017. Genetic analysis of morphological traits in oriental tobacco (Nicotina tabacum L.) by using generation mean analysis.  plant Genetic Researches, 3(2): 11-24.

7.Fang, H.-l., Nie, W., Zhu, P.-L., Liang, C.-Y. and Deng, S.-Y. 2018. Genetic diversity in Callicarpa kwangtungensis Chun. based on morphological, biochemical and ISSR markers.  Journal of Applied Research on Medicinal and Aromatic Plants.

8.Farsi, M. and Bagheri, A. 2011. Principles of plant breeding, Jahad Daneshgahi Mashhad,  Mashhad, 368 p.

9.Kheiry, A., Sefidkon, F., Delshad, M., Fattahi Moghaddam, M.R. and Izadi, A. 2013. Phytochemical variation of essential oils of Achillea millefolium L. from different habitats of Iran.  Iranian Journal of Medicinal and Aromatic Plants, 28(4): 767-779.

10.Mahboubi, M., Mohammadi-Yeganeh, S., Bokaee, S., Dehdashti, H. and Feizabadi, M.M. 2007. Antimicrobial activity of essential oil from Oliveria decumbens and its synergy with vancomycin against Staphylococcus aureus. 53(4).

11.Mehdikhani, H., Zeinali, H., Solouki, M. and Imamjomeh, A. 2014. Investigation of agronomic traits and their relationships in german chamomile landraces (Matricaria chamomilla L.).  Applied Field Crops Research, 27(105): 81-90.

12.Mir Drikvand, R. 2017. Investigation of heritability of morphological traits and genetic diversity among rainfed barley genotypes using molecular and morphological markers.  Plant Genetic Researches, 3(2): 69-82.

13.Mohammadi, R., Dehghani, H. and Zainali, H. 2014. Study the genetic diversity of different chamomile landraces using morphological and phonological traits. Applied Field Crops Research, 27(105): 63-74.

14.Mozafarian, V. 2007. Flor of Iran(Umbelliferae), Forest and Rangelands Research Institute,  Tehran, 600 p.

15.Omidbaigi, R. 2009. production and plants medicinal plants, Behnashr,  Mashhad,  p.

16.Pirkhezri, M., Hassani, M.E. and Fakhre Tabatabai, M. 2009. Evaluation of genetic diversity of some German chamomile populations (Matricaria chamomilla L.) using some morphological and agronomical characteristics. Iranian Journal of Horticultural Sciences (Iranian Journal of Agricultural Sciences), 22(2): 87-99.

17.Rahimi, M.H., Aharizad, S. and Mohebalipour, N. 2017. Evaluation of genetic diversity in populations of lemon balm (Melissa officinalis L.) in terms of agronomic traits, essential oil and citral concentration.  Scientific Journal Management System, 25(2): 271-288.

18.Razaei, M., Safarnejad, A., Arab, M., Alamdari, S.B.L. and Dalir, M. 2016 Investigation of morphologic variation and essence value in several Thyme Native Species (Thymus sp) of Iran.  Journal of horticulture science, 30(3): 383-394.

19.Roein, Z., Hassanpour Asil, M. and Sabouri, A. 2015. Morphological characteristics, genetic diversity and classification of chrysan themum genotypes.  Journal of Crop production and processing, 5(16): 345-360.

20.Salamati, M.S. and Yosofi, M. 2014. Evaluation of variation for yield and morphological traits in Dracocephalum moldavica L. genotypes. Iranian Journalof Plant Biology, 27(1): 91-99.

21.Tohidi, B., Rahimmalek, M. and Arzani, A. 2017. Essential oil composition, total phenolic, flavonoid contents, and antioxidant activity of Thymus species collected from different regions of Iran.  Food Chem, 220: 153-161.

22.Yousefiazarkhanian, M., Asghari, A., Ahmadi, J. and Jafari, A.A. 2017. Investigation of morphological variation among some Salvia L. species and ecotypes by multivariate statistical analysis.  Journal of Crop Breeding, 8(20): 141-133.