مقایسه فیتوشیمیایی اسانس در اکوتیپ‌های مختلف گیاه دارویی Teucrium polium subsp. polium در استان فارس

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 هیئت علمی بخش منابع طبیعی- مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی فارس- سازمان تحقیقات و آموزش کشاورزی

2 کارشناس ارشد شیمی تجزیه، بخش منابع طبیعی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی فارس، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، شیراز، ایران

3 کارشناس ارشد فیتوشیمی، بخش منابع طبیعی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی فارس، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی،

4 کارشناس ارشد گیاه شناسی، بخش منابع طبیعی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی فارس، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، شیراز، ایران

چکیده

مریم نخودی گیاهی است بومی ایران که در طب سنتی مورد استفاده قرار می گیرد. پژوهشی به منظور مقایسه کمیت و کیفیت مواد موثره اسانس Teucrium polium subsp. Polium در هفت منطقه مختلف استان فارس با محدوده ارتفاعی 800 تا 2500 به اجرادرآمد. سرشاخه های گلدار و هوایی نمونه ها بعد از خشک شدن، به روش تقطیر با آب (طرح کلونجر) اسانس گیری و سپس ترکیبات اسانس با دستگاه‌های GC وMS/GC شناسایی شدند. نتایج نشان داد مهمترین ترکیبات اسانس در رویشگاههای مختلف متغیر بوده و به ترتیب در این هفت منطقه عبارتند از: ژرماکرن-دی (7/6 – 6/22 دررصد)، بی-‌سیکلوژرماکرن (4/4 – 1/15 درصد)،آلفا-پینن(8/0 – 6/16 درصد)، بتا-پینن (8/0 – 2/9 درصد)، میریسن (7/1 – 5/9 درصد) وای-کاریوفیلن (2/4 – 9/13 درصد). مقایسه ترکیبات عمده اسانس هانشان داد که اکوتیپ هایی که از مناطقی با ارتفاع بالاتر جمع آوری شده بودند، نسبت سزکوئی ترپن های اسانس بیشتر از مونوترپن های آن بود. ‌نتایج حاصل از آنالیز داده های مربوط به ترکیبات اصلی اسانس، با نرم افزار Minitab به تشخیص 3 گروه متمایز منجر شد که نشان دهنده‌ وجود تنوع فیتوشیمیایی درون گونه‌ای در این گیاه است. .

کلیدواژه‌ها


 

 

فصلنامه اکوفیتوشیمی گیاهان دارویی، شماره پیاپی 27، سال هفتم، شماره 3، پاییز 1398

 


مقایسه فیتوشیمیایی اسانس در اکوتیپ‌های مختلف  گیاه دارویی

 Teucrium polium subsp. poliumدر استان فارس

 

وحید روشن1*، فرانه زارعیان2، عاطفه بهمن زادگان3، احمد حاتمی4

1استادیار، بخش منابع طبیعی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع‌طبیعی استان فارس، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، شیراز، ایران 

2کارشناس‌ارشد، گروه شیمی تجزیه، بخش منابع طبیعی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان فارس، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، شیراز، ایران

3کارشناس‌ارشد، گروه فیتوشیمی، بخش منابع طبیعی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان فارس، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، شیراز، ایران

4کارشناس‌ارشد، گیاه‌شناسی، بخش منابع طبیعی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان فارس، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، شیراز، ایران

 

تاریخ دریافت: 04/04/1397   تاریخ پذیرش: 05/03/1398

 

چکیده[1]

مریم نخودی Teucrium polium subsp. Polium گیاهی است بومی ایران که در طب سنتی مورد استفاده قرار می‌گیرد. پژوهشی به‌منظور مقایسه کمیت و کیفیت مواد موثره اسانس در هفت منطقه مختلف استان فارس با محدوده ارتفاعی 800 تا 2500 به اجرا درآمد. سرشاخه‌های گلدار و هوایی نمونه‌ها بعد از خشک شدن، به روش تقطیر با آب (طرح کلونجر) اسانس گیری و سپس ترکیبات اسانس با دستگاه­های GC وMS/GC شناسایی شدند. نتایج نشان داد مهمترین ترکیبات اسانس در رویشگاه‌های مختلف متغیر بوده و به ترتیب در این هفت منطقه عبارتند از: ژرماکرن-دی (7/6– 6/22 دررصد)، بی-سیکلوژرماکرن (4/4 –1/15 درصد)، آلفا-پینن(8/0– 6/16 درصد)، بتا-پینن (8/0–2/9 درصد)، میریسن (7/1–5/9 درصد) وای-کاریوفیلن (2/4–9/13 درصد). مقایسه ترکیبات عمده اسانس‌ها نشان داد که اکوتیپ‌هایی که از مناطقی با ارتفاع بالاتر جمع آوری شده بودند، نسبت سزکوئی‌ترپن‌های اسانس بیشتر از مونوترپن‌های آن بود. ‌نتایج حاصل از آنالیز داده‌های مربوط به ترکیبات اصلی اسانس، با نرم‌افزار Minitab به تشخیص 3 گروه متمایز منجر شد که نشان دهنده­ وجود تنوع فیتوشیمیایی درون گونه­ای در این گیاه است.

 

واژه­های کلیدی:­اسانس، اکوتیپ، ژرماکرین-دی، فارس، مریم نخودی

 

 

 

 

 

 


مقدمه

جنس مریم نخودی یا کلپوره با نام علمی .Teucrium Polium Boiss از تیره نعنا می­باشد. این جنس دارای 200 گونه بوده که12 گونه آن در ایران موجود است (Mozaffarian, 1996). برای این گونه دو واریته به نام‌های T. polium var. gnaphalodes Benth.  و T. polium var. tonsum Stapf مشخص شده است (Rechinger,1982). گونه T. polium دارای پراکندگی وسیعی در کشور بوده و تقریبا در تمام مناطق ایران می­روید. از نظر شکل برگ و کرک بسیار متنوع است و تفکیک واریته­های آن بسیار مشکل و عمدتاً هم­پوشانی صفات مشاهده می­گردد (Jamzad, 2012). بیش از 2000سال است گونه­های مختلف Teucrium به‌عنوان گیاه دارویی شناخته شده است (Kazemizadeh et al., 2008). در طب سنتی این گیاه به‌عنوان مدر، معرق، مقوی، ضددرد، ضدتب و بی اشتهایی مورداستفاده قرارمی­گیرد. اما خواص دیگر آن نیز از جمله ضداسپاسم، ضد التهاب، ضد فشارخون، کاهش قند، ضدسرطانی، ضدمیکروبی وضداکسیدانی آن مورد تحقیق قرار گرفته است (Mahmoudiet al., 2015; Mahmoudi and Nosratpour, 2013; Mohammadpour Vashvaei, et al., 2015). از این گیاه تلخ برای رفع درد ناحیه قلب و کاهش فشارخون استفاده می‌گردد (Niazmand et al., 2011). در بررسی­های انجام شده روی گیاه کلپوره مشخص شده است که این گیاه حاوی مقادیری از گلیکوزید‌ها، تانن، ترپنوئید می­باشد که در خواص آنتی اکسیداتیو سلولی و التیام گوارشی این گیاه موثر است (Amraei et al., 2018; Nasser et al., 2017; Ardestani et al., 2008). در پژوهشی در منطقه بالکان مهمترین ترکیبات T. polium ssp. Capitatum ژرماکرن-دی، ترانس-کاریو­فیلن و بتا-پینن گزارش شد (Mitic et al., 2012). مهمترین ترکیبات در میوهT. polium  به‌ترتیب شامل آلفا-پینن، المول، بتا-پینن، کوبنول و لیمونن گزارش گردید (Sabzeghabaie and Asgarpanah, 2016). مقتدر (Moghtader, 2009) ترکیب عمده در اسانس کلپوره را آلفا-پینن، بتا-پینن، لینالول، کاریوفیلن اکساید و بتا کاریوفیلن گزارش کرد. در تحقیق دیگری که توسط صادقی و همکاران (Sadeghi et al., 2014) انجام شد، مهمترین ترکیبات T. polium در هشت ارتفاع شامل، آلفا-بیسابولول، بتا-بیسابولول، ترانس­-کاریوفیلن و کاریوفیلن اکساید بود. از آنجا که شرایط اکولوژیکی مانند ارتفاع، میزان بارندگی، دمای منطقه و سایر عوامل محیطی می­تواند روی مواد موثره گیاهان داروئی تاثیر گذار باشد، لذا پژوهشی به منظور بررسی ترکیبات اسانس اکوتیپ­های مختلف گیاه T. polium subsp. Polium در مناطق مختلف استان فارس انجام گردید. همچنین خوشه­بندی این اکوتیپ­ها براساس ترکیبات اصلی اسانس آن­ها صورت گرفت.

 

مواد و روش­ها

     اندام هوایی گیاه کلپوره (Teucrium polium subsp. Polium) درمرحله گلدهی (خرداد 95) از هفت منطقه استان فارس، شامل دراک، چشمه انجیر، آب موردی سروستان، قلات سروستان، میان­جنگل فسا، بوانات و فراشبند به ترتیب با ارتفاع 2500، 2125، 1832، 1692، 1750، 1750 و 800 متر از سطح دریا، جمع­آوری و نام علمی گیاه توسط گیاه شناس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی فارس مورد تایید قرار گرفت. گیاه در محیط آزمایشگاه و در سایه خشک و توسط آسیاب برقی به ذرات کوچک تبدیل کرده و به روش تقطیر با آب (کلونجر) اسانس استخراج گردید. از سولفات سدیم خشک جهت رطوبت زدایی استفاده شد. اسانس برای تجزیه توسط دستگاه‌های GC و GC/MS در شرایط خنک و تاریک در یخچال نگهداری شد (British pharmacopoeia, 1988).

مشخصات دستگاه GC/MS: گاز کروماتوگراف Agilent-7890A، متصل شده به طیف سنجی جرمی با ستونHP-5MS به طول 30 متر، قطر 25/0 میلی‌متر و ضخامت لایه فاز ساکن 25/0 میکرون می‌باشد. برنامه ریزی حرارتی از 210-60 درجه سانتی‌گراد با افزایش دمای 3 درجه در دقیقه و سپس 240-210 درجه سانتی‌گراد با افزایش دمای 20 درجه در دقیقه و توقف به‌مدت 5/8 دقیقه در دمای نهایی، درجه حرارت محفظه تزریق و ترانسفرلاین 280 درجه سانتی‌گراد تنظیم شد. گاز هلیوم  با خلوص 999/99 و فشار 1 میلی‌لیتر در دقیقه به‌عنوان گاز حامل استفاده شد. انرژی یونیزاسیون 70 الکترون ولت و محدوه جرمی از 500-40 بوده است.

مشخصات دستگاه GC: دستگاه گاز کروماتوگراف Agilent مدل 7890A، ستون HP-5 به طول 30 متر، قطر 32/0 میلی‌متر و ضخامت لایه فاز ساکن 25/0 میکرون می‌باشد. برنامه ریزی حرارتی ستون از
210-60 درجه سانتی‌گراد با افزایش دمای 3 درجه در دقیقه و سپس 240-210 درجه سانتی‌گراد با افزایش دمای 20 درجه در دقیقه و توقف به‌مدت 5/8 دقیقه در دمای نهایی می‌باشد. نوع آشکارساز FID با دمای 280 درجه سانتی‌گراد و گاز ازت با فشار 1 میلی‌لیتر در دقیقه به‌عنوان گاز حامل می‌باشد. نسبت شکاف 1 به 100 می­باشد (Bahmanzadeganet al., 2017).

شناسایی ترکیب‌های تشکیل‌دهنده اسانس: برای جداسازی و شناسایی ترکیب‌های اسانس از دستگاه  GC/MS و برای تعیین درصد اجزای آن از دستگاه GC استفاده شد. شناسایی با استفاده از پارامترهای مختلف از قبیل شاخص بازداری (RI)، طیف جرمی و مقایسه این مولفه‌ها با ترکیب‌های استاندارد و منابع و یا با اطلاعات موجود در کتابخانه و نرم‌افزار Chemstation انجام گرفت (Adams, 2007). 

 

تجزیه و تحلیل داده‌ها

به منظور بررسی تغییرات درون گونه ای (با استفاده از صفات کمی) از تحلیل خوشه ای با استفاده از فاصله اقلیدسی (Euclidian distance) ودرصد شباهت (Similarity level) به روش Ward  بر روی نمودار تحلیل خوشه‌ای (Cluster analysis) استفاده شد. میزان تغییرات، شباهت‌های بین گونه ای و ترکیبات اثرگذار بر تغییرات، توسط دو نمودار طرح نمره (Score plot) و طرح بارگیری (Loadin plot) بررسی شد. ترکیبات عمده هر جمعیت شناسایی شد و به نرم‌افزار Minitab V.14 انتقال یافت. جدول آنالیز داده‌ها و نمودارها به عنوان خروجی نرم افزار جهت تفسیر قرابت‌ها مورد استفاده قرار گرفت.

 

نتایج

آنالیز ترکیبات تجزیه اسانس مناطق مختلف نشان داد که تعدادی از ترکیب­ها فقط در یک یا چند منطقه و تعدادی نیزدر تمامی مناطق وجود داشتند. بطور کلی در منطقه دراک 46 ترکیب، آب موردی 50 ترکیب، چشمه انجیر 50 ترکیب، قلات سروستان 51 ترکیب، بوانات 49 ترکیب، میان­جنگل فسا 47 ترکیب و درمنطقه فراشبند 47 ترکیب شناسایی شدند. ترکیبات عمده در این هفت منطقه شامل آلفا-پینن، بتا-پینن، میریسن، لیمونن، ترانس­- کاریوفیلن، ژرماکرن-دی و بی­سیکلوژرماکرن بودند (جدول 1). ترکیبات اصلی منطقه آب موردی شامل ترانس­-کاریوفیلن 6/11 درصد، آلفا-پینن 9/9­ درصد، والریانول 9/9 درصد، ژرماکرن-­دی 7/6­ درصد (سزکویی­ترپن) و ترکیبات عمده منطقه قلات سروستان شامل آلفا-پینن (5/13 درصد)، ژرماکرن-دی (5/9­ درصد) و ترانس­-کاریوفیلن (9/0 درصد) بودند.

 

 

جدول 1: مقایسه ترکیب‌های شناسایی شده کلپوره در جمعیت‌های مورد مطالعه در استان فارس

ردیف

ترکیب

نمایه بازداری

در صد ترکیب

آب موردی

فراشبند

بوانات

قلات سروستان

دراک

چشمه انجیر

میان جنگل فسا

1

a-Thujene

926

1/0

2/0

3/0

2/0

t

t

2/0

2

a-Pinene

936

9/9

1/14

6/16

5/13

1/10

8/0

1/7

3

Camphene

947

2/0

3/0

4/0

3/0

t

t

2/0

4

Sabinene

972

2/0

2/0

2/0

3/0

t

2/0

2/0

5

b-Pinene

978

9/5

3/7

9/8

2/9

5/4

8/0

6/4

6

Myrcene

993

9/5

2/7

5/9

4/7

4/5

7/1

6/5

7

a-Phellandrene

1002

t

t

t

t

t

t

t

8

d-3-Carene

1010

t

t

t

t

0

t

t

9

a-Terpinene

1017

t

t

t

t

0

t

t

10

p-Cymene

1025

t

1/0

t

t

t

t

1/0

11

Limonene

1029

5/5

0/7

2/8

9/6

2/4

8/1

3/5

12

1,8-Cineole

1030

t

t

1/0

t

t

t

t

13

(Z)-b-Ocimene

1035

3/0

4/0

4/0

4/0

2/0

1/0

4/0

14

(E)-b-Ocimene

1046

6/1

9/1

3/2

8/1

2/1

6/0

9/1

15

g-Terpinene

1056

t

t

1/0

t

t

t

1/0

16

cis-Sabinene hydrate

1070

0

0

0

0

0

t

t

17

Terpinolene

1087

2/0

3/0

3/0

3/0

1/0

t

4/0

18

Linalool

1098

1/0

2/0

3/0

4/0

t

3/0

1/0

19

n-Nonanal

1102

0

t

t

0

t

t

1/0

20

1-Octen-3-yl acetate

1110

2/0

3/0

1/0

1/0

1/0

3/0

1/0

21

a-Campholenal

1124

3/0

3/0

4/0

3/0

0

2/0

4/0

22

trans-Pinocarveol

1137

4/0

3/0

6/0

6/0

1/0

4/0

5/0

23

cis-Verbenol

1139

3/0

2/0

3/0

2/0

t

1/0

4/0

24

trans-Verbenol

1143

9/0

7/0

4/1

3/1

3/0

7/0

1/1

25

Pinocarvone

1160

3/0

2/0

4/0

5/0

1/0

2/0

3/0

26

Borneol

1164

3/0

t

4/0

3/0

1/0

t

4/0

27

Terpinen-4-ol

1175

t

t

1/0

t

t

t

2/0

28

a-Terpineol

1188

2/0

2/0

4/0

2/0

1/0

1/0

3/0

29

Myrtenal

1195

6/0

4/0

8/0

9/0

3/0

6/0

7/0

30

Verbenone

1207

1/0

2/0

2/0

2/0

t

t

3/0

31

trans-Carveol

1216

1/0

t

1/0

1/0

t

1/0

2/0

32

Nerol

1226

3/0

3/0

5/0

3/0

2/0

3/0

5/0

33

Neral

1238

0

2/0

0

0

0

0

0

34

Carvone

1241

1/0

1/0

1/0

1/0

t

6/0

2/0

35

Geraniol

1253

t

0

t

t

0

t

t

36

Geranial

1267

0

3/0

0

0

0

0

t

37

Bornyl acetate

1284

5/0

7/0

7/0

6/0

3/0

6/0

6/0

38

Thymol

1290

0

0

0

0

0

1/0

1/0

39

Carvacrol

1298

0

0

0

0

0

4/0

2/0

40

Undecanal

1304

0

t

0

0

0

0

0

41

d-Elemene

1335

7/0

2/2

4/1

7/0

8/2

3/1

6/1

42

Neryl acetate

1360

0

2/0

2/0

0

0

5/0

0

43

a-Copaene

1374

3/2

5/0

t

4/2

t

7/1

8/3

44

b-Bourbonene

1382

2/0

3/0

3/0

3/0

6/0

5/1

9/0

45

b-Elemene

1390

3/1

4/0

6/0

6/0

4/0

9/0

9/0

46

(E)-Caryophyllene

1421

0/11

2/4

0/8

9/8

9/13

6/10

9/9

47

b-Copaene

1430

0

3/0

2/0

0

0

3/0

3/0

48

g-Elemene

1432

9/1

2/1

5/0

6/0

8/0

7/0

8/0

49

a-Guaiene

1437

4/0

1/0

6/0

5/0

4/0

6/1

2/0

50

a-Humulene

1452

5/1

6/0

9/0

1/1

5/1

4/1

7/1

51

(E)-b-Farnesene

1456

6/1

0

6/0

4/0

4/1

5/0

0

52

Allo-Aromadendrene

1460

0

4/0

0

0

0

0

4/0

53

Germacrene D

1481

7/6

3/18

4/13

5/9

6/22

5/20

7/13

54

b-Selinene

1490

7/1

0

0

1/0

0

0

1/0

55

Valencene

1494

6/1

0

7/0

9/0

0

0

9/0

56

Bicyclogermacrene

1496

4/4

7/12

9/7

9/5

1/15

0/13

2/9

57

d-Guaiene

1507

0

0

8/0

0

0

9/1

2/0

58

(Z)-a-Bisabolene

1510

0

0

1/1

0

0

0/3

9/0

59

g-Cadinene

1512

0

3/0

0

0

0

0

0

60

7-epi-a-Selinene

1518

6/6

0

1/2

8/2

8/0

2/1

9/5

61

d-Cadinene

1522

3/1

2/1

4/0

4/1

8/0

1

4/2

62

(E)-g-Bisabolene

1541

0

0

0

0

0

3/1

0

63

Elemol

1549

6/1

2/0

t

2/0

1/0

1/0

1/0

64

Germacrene B

1556

4/3

7/1

6/0

0/1

9/0

6/1

2/1

65

(E)-Nerolidol

1564

0

0

0

0

3/0

5/3

0

66

Spathulenol

1576

2/1

3/4

7/2

0/2

1/4

7/10

9/6

67

Caryophyllene oxide

1581

3/1

7/0

1/1

3/1

1/2

4/3

2/2

68

Isolongifolan-7-a-ol

1617

0

0

0

3/2

0

0

0

69

epi-a-Cadinol

1642

0

7/0

0

0

0

0

7/0

70

b-Eudesmol

1649

0

8/2

2/0

1/1

9/1

9/0

0

71

a-Cadinol

1652

0

3/1

8/0

0

3/1

4/1

2/1

72

Valerianol

1655

9/9

0

0

1/3

0

0

0

73

7-epi-a-Eudesmol

1658

6/1

0

0

7/5

0

0

0

74

Elemol acetate

1676

1/3

0

0

3/0

0

0

0

75

14-hydroxy-a-Humulene

1714

0

0

0

0

0

8/0

0

76

n-Hexadecanoic acid

1962

0

0

0

0

0

8/0

0

77

epi-13-Manool

2055

0

0

0

0

0

4/0

0

78

Phytol

2114

0

0

0

0

0

3/0

0

 

مجموع

 

8/99

4/99

2/99

5/99

1/99

8/97

4/98

                       

 

 

ترکیبات عمده منطقه فراشبند آلفا-پینن (1/14 درصد)، بتا-پینن (3/7 درصد)، میرسین (2/7 درصد)، ژرماکرن-دی (3/18 درصد) و بی­سیکلو ژرماکرن (7/12 درصد) بودند. در منطقه بوانات ترکیبات عمده شامل آلفا-پینن (6/16 درصد)، بتا-پینن (9/8 درصد)، میرسین (5/9 درصد)، ژرماکرن-دی (4/13 درصد) و بی­سیکلو ژرماکرن (9/7 درصد) بودند. ترکیبات ژرماکرن-دی (6/22 درصد)، بی­سیکلوژرماکرن (1/15 درصد)، ترانس­-کاریوفیلن (9/13 درصد) و آلفا-پینن (1/10 درصد) از ترکیبات عمده منطقه دراک بودند. در حالیکه ترکیبات شاخص منطقه میان جنگل شامل ژرماکرن-دی (7/13 درصد)، ترانس­-کاریوفیلن(9/9 درصد) و آلفا-پنین (1/7 درصد) بودند و ترکیبات اصلی منطقه چشمه­انجیر شامل ژرماکرن­-دی (5/20 درصد)، بی­سیکلوژرماکرن (13 درصد)، ترانس­-کاریوفیلن (6/10 درصد) و اسپاتولنول (7/10 درصد) بودند (جدول 2).نتایج حاصل از آنالیز داده­های فیتوشیمیایی با نرم­افزار Minitab به تشخیص 3 گروه متمایز منجر شد که نشان دهنده­ وجود تنوع درون گونه­ای در این گونه گیاهی است. سه منطقه دراک، میان­جنگل فسا و چشمه انجیر در یک گروه قرار گرفتند. دو منطقه بوانات و فراشبند در یک گروه جداگانه و دو منطقه آب موردی و قلات نیز در گروه دیگری واقع شدند (شکل 1).

 

 

 

 

شکل1: کروماتوگرام اسانس کلپوره در مرحله گل دهی در منطقه آب موردی

 

 

 

شکل2: کروماتوگرام اسانس کلپوره در مرحله گلدهی فراشبند

 

شکل3: کروماتوگرام اسانس کلپوره در مرحله گلدهی در بوانات

 

 

شکل4: کروماتوگرام اسانس کلپوره در مرحله گلدهی در قلات

 

 

شکل5: کروماتوگرام اسانس کلپوره در مرحله گلدهی در دراک

 

 

شکل 6: کروماتوگرام اسانس کلپوره در مرحله گلدهی درچشمه انجیر

 

 

شکل7: کروماتوگرام اسانس کلپوره در مرحله گلدهی در میان جنگل

جدول 2: مقایسه درصد ترکیبات عمده در هفت جمعیت مورد بررسی کلپوره در استان فارس

مقدار اسانس (درصد)

ترکیبات اسانس

آب موردی

فراشبند

بوانات

قلات سروستان

دراک

چشمه انجیر

میان جنگل فسا

7/6

3/18

4/13

5/9

6/22

5/20

7/13

ژرماکرن دی

9/9

14

6/16

5/13

1/10

8/0

1/7

آلفا-پینن

4/4

7/12

9/7

5/9

1/15

13

2/9

بی سیکلو ژرماکرن دی

9/5

3/7

9/8

2/9

5/4

8/0

6/4

بتا-پینن

9/5

2/7

5/9

4/7

4/5

7/0

6/5

میرسین

11

2/4

8

9/8

9/13

6/10

9/9

ترانس- کاریوفیلن

9/9

0

0

0

1/3

0

0

والریانول

5/5

7

2/8

9/6

2/4

8/1

3/5

لیمونین

2/1

3/4

7/2

2

1/4

7/10

9/6

اسپاتولنول

6/6

7/0

1/1

3/1

1/2

4/3

2/2

کاریوفیلن اکساید

 

 

نمودار 1: خط برش روی کلاستر مناطق بر اساس شباهت 60 درصد ترکیبات عمده جمعیت‌ها ab، منطقه 1: چشمه انجیر;ac، منطقه 2: دراک;ah، منطقه 7: میان جنگل فسا ;ad، منطقه 3: فراشبند ;ae، منطقه 4: بوانات ;af، منطقه 5: آب موردی ;ag، منطقه 6: قلات سروستان

 


بحث

بر اساس جدول 2 بیشترین درصد ژرماکرن-دی و بی سیکلو ژرماکرن-دی در منطقه دراک (2500متر ارتفاع از سطح دریا) به‌ترتیب با 6/22 و 1/15 درصد و چشمه انجیر (2125 متر ارتفاع از سطح دریا) به‌ترتیب 5/20 و 13 درصدگزارش شد. در پژوهش‌های متعددی اثر شرایط اکولوژیک روی گیاهان داروئی مانند T.Polium (Baghizadeh et al., 2017; Abtahi and Bagherzadeh, 2014)، Salvia fruticosa  (Abd El-Wahab et al., 2015) و Origanum vulgare (Węglarz et al., 2006) بررسی شده است. تغییر نوع و درصد ترکیبات اصلی اسانس در اکوتیپ­های مختلف، در تحقیقات سایر محققان نیز گزارش شده است. در دو ت